Οξειδωτικό στρες & UV ακτινοβολία: Ο ρόλος της διατροφής στην κυτταρική άμυνα

Το οξειδωτικό στρες αποτελεί μία κατάσταση ανισορροπίας μεταξύ των ελεύθερων ριζών και τον αντιοξειδωτικών του οργανισμού. Αυτή η κατάσταση ανισορροπίας είναι δυνητικά επιβλαβής για τον οργανισμό. Ειδικότερα, το οξειδωτικό στρες εμφανίζεται ως αποτέλεσμα δράσης διαφόρων παραγόντων, ένας από τους οποίους είναι και η UV ακτινοβολία. Πάμε λοιπόν να δούμε πως η UV ακτινοβολία επάγει το οξειδωτικό στρες και ποιος ο ρόλος της διατροφής σε αυτή τη διαδικασία. 

Πως η UV ακτινοβολία οδηγεί σε οξειδωτικό στρες;

Η έκθεση στην UV ακτινοβολία, και ειδικότερα στην UVA, για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη παραγωγή ελεύθερων ριζών, λόγω κυρίως της αυξημένης παραγωγής μελανίνης, οδηγώντας σε οξειδωτικό στρες (1,4). Ο μηχανισμός αυτός είναι ένας από τους πολλούς που η UV ακτινοβολία μπορεί να εμφανίσει τις αρνητικές της επιδράσεις. Ειδικότερα, οι ελεύθερες ρίζες που παράγονται μπορούν να δράσουν στο DNA των κυττάρων και να οδηγήσουν σε βλάβες σε αυτό και γενικότερα σε φλεγμονή. Το αποτέλεσμα αυτών των δράσεων είναι η αύξηση του κινδύνου εμφάνισης μεταλλάξεων, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του δέρματος (1,2,3). Οι δράσεις τους αυτές συνεχίζουν να εμφανίζονται ακόμη και ώρες μετά την έκθεση στην UV ακτινοβολία (3).

Διαβάστε περισσότερα για το οξειδωτικό στρες εδώ: Τι είναι το οξειδωτικό στρες;

Πως το αντιοξειδωτικό σύστημα του οργανισμού μπορεί να περιορίσει το οξειδωτικό στρες λόγω της UV ακτινοβολίας;

Οι ελεύθερες ρίζες που παράγονται λόγω της έκθεσης του δέρματος στην UV ακτινοβολία μπορούν να περιοριστούν σημαντικά όταν δράσουν τα αντιοξειδωτικά του οργανισμού. Τα αντιοξειδωτικά αυτά προέρχονται είτε από το ενδογενές αντιοξειδωτικό σύστημα του οργανισμού, είτε από τη διατροφή. Παρόλο που οργανισμός διαθέτει τα δικά του αντιοξειδωτικά, αυτά από μόνα τους δεν είναι αρκετά για να κάνουν τη καλύτερη δυνατή δουλειά, γι΄ αυτό και είναι σημαντικό να έχουμε μια διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά τρόφιμα και να περιορίσουν τα επεξεργασμένα τρόφιμα που μπορεί να οδηγήσουν με τη σειρά του σε οξειδωτικό στρες (4,5). 

Πρώτο βήμα λοιπόν για να προστατευτούμε εν μέρει από το οξειδωτικό στρες της UV ακτινοβολίας είναι να εντάξουμε στη διατροφή μας τρόφιμα πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Τέτοια τρόφιμα είναι τα εξής:

• Φρούτα και λαχανικά, και ιδανικά θέλουμε ποικιλία αυτών, διότι καθένα περιέχει διαφορετικά είδη αντιοξειδωτικών μορίων
• Ξηροί καρποί και σπόροι και ειδικότερα τα καρύδια, οι σπόροι τσία και ο λιναρόσπορος που περιέχουν επιπλέον ω-3 λιπαρά οξέα, τα οποία και αυτά εμφανίζουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες
• Ελαιόλαδο που περιέχει πολυφαινόλες και βιταμίνη Ε, μόρια που περιορίζουν τις δράσεις των ελευθέρων ριζών
• Τσάι και βότανα, κυρίως πράσινο και μαύρο τσάι λόγω των κατεχινών, ωστόσο η κατανάλωση τους πρέπει να γίνεται με μέτρο

Ποιες βιταμίνες μπορούν να περιορίσουν τις αρνητικές επιδράσεις της UV ακτινοβολίας;

-Βιταμίνη Α

Η βιταμίνη Α έχει την ικανότητα να περιορίζει την ανάπτυξη των μελανοκυττάρων, περιορίζοντας το οξειδωτικό στρες που εμφανίζεται λόγω της UV ακτινοβολίας (3). Τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη Α είναι τα εξής:

• Λαχανικά: καρότο, κολοκύθα, γλυκοπατάτα, κόκκινες πιπεριές, σπανάκι
• Φρούτα: βερίκοκο, πορτοκαλί πεπόνι, μάνγκο
• Ζωικές πηγές: συκώτι, γαλακτοκομικά, κρόκος αυγού

-Βιταμίνη C

Η βιταμίνη C μπορεί και αυτή με τη σειρά της να περιορίσει την αναπτυξη των μελανοκυττάρων, τόσο λόγω της ισχυρής αντιοξειδωτικής της δράσης, όσο και άλλων παράπλευρων δράσεων που εμφανίζει σε αυτά τα κύτταρα (3). Ειδικότερα, υψηλότερη συγκέντρωση βιταμίνης C στον οργανισμό οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα στον περιορισμό των μελανοκυττάρων σε σχέση με χαμηλότερες συγκεντρώσεις (3). Τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη C είναι τα εξής:
 

• Φρούτα: πορτοκάλι, φράουλες, ακτινίδιο, μανταρίνια, γκρειπφρούτ, ανανάς, μάνγκο, berries
• Λαχανικά: κόκκινη πιπεριά, πατάτα, γλυκοπατάτα, ντομάτα, λεμόνι, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών

– Βιταμίνη Ε

Παρόμοια δράση με τις δύο παραπάνω βιταμίνες έχει και η βιταμίνη Ε (3). Συγκεκριμένα, η βιταμίνη Ε έχει την ικανότητα να εμποδίσει την ανάπτυξη των μελανοκυττάρων και να οδηγεί σε “καταστροφή” τους (3). Τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη Ε είναι τα εξής: 

• Λαχανικά: γλυκοπατάτες, σπανάκι, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, μαρούλι, σέσκουλα, αβοκάντο
• Ξηροί καρποί και σπόροι: αμύγδαλα, ηλίοσποροι, φουντούκια, Βραζιλιάνικα καρύδια, κολοκυθόσποροι, φυστικοβούτυρο
• Φυτικά έλαια: ελαιόλαδο, ηλιέλαιο, καλαμποκέλαιο
• Άλλες πηγές: κρόκος αυγού, σολομός

Συμπληρώματα αντιοξειδωτικών και οξειδωτικό στρες λόγω UV ακτινοβολίας

Μία εύλογη σκέψη διαβάζοντας τα παραπάνω είναι ότι η λήψη ενός συμπληρώματος αντιοξειδωτικών ή κάποιας βιταμίνης από τις παραπάνω, μπορεί να προσφέρει προστασία ενάντια στο οξειδωτικό στρες λόγω της UV ακτινοβολίας. Τα δεδομένα όμως δεν είναι και τόσο ενθαρρυντικά, καθώς δεν φαίνεται αυτά τα συμπληρώματα να βοηθούν σημαντικά (6). Παράλληλα, η λήψη τέτοιων συμπληρωμάτων μπορεί να εμφανίσει και τις αντίθετες επιδράσεις, ενισχύοντας το οξειδωτικό στρες (6). Επομένως, το βασικό είναι μία διατροφή πλούσια στα παραπάνω θρεπτικά συστατικά για τη καλύτερη δυνατή προστασία από το οξειδωτικό αυτό στρες. 

Συμπερασματικά

Η UV ακτινοβολία μπορεί να οδηγήσει σε οξειδωτικό στρες, το οποίο με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει σε βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. Είναι σημαντικό λοιπόν να δώσουμε έμφαση σε μία ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, βιταμίνη Α, C, και E. Αυτά τα θρεπτικά συστατικά θα ενισχύσουν την αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμό, γεγονός που με τη σειρά του θα συμβάλλει στον περιορισμό του οξειδωτικού στρες που εμφανίζεται με την αναπόφευκτη έκθεση σε UV ακτινοβολία το καλοκαίρι. Επισκέψου και εσύ έναν διαιτολόγο-διατροφολόγο για να σου προσαρμόσει ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής κατά του καλοκαιρινούς μήνες.