Διατροφή στα ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου (ΙΦΝΕ)

Τα ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου (ΙΦΝΕ) αποτελούν δύο αυτοάνοσα νοσήματα τα οποία επηρεάζουν τη λειτουργία του εντέρου. Συγκεκριμένα, τα δύο αυτά νοσήματα είναι η ελκώδης κολίτιδα και η νόσο του Crohn. Η διατροφή αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κομμάτι στη διαχείριση αυτών των ασθενειών, καθώς μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην έξαρση ή στην ύφεση των συμπτωμάτων. 

Διατροφικοί παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση ΙΦΝΕ

Όπως σε κάθε αυτοάνοσο νόσημα, έτσι και στα ΙΦΝΕ, υπάρχουν διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες οι οποίοι μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση των ΙΦΝΕ. Μέσα σε αυτούς τους περιβαλλοντικούς παράγοντες περιλαμβάνονται και κάποιοι διατροφικοί παράγοντες. Ειδικότερα, όσον αφορά τα ΙΦΝΕ, μία διατροφή πλούσια σε κορεσμένα, ω-6 λιπαρά οξέα, κόκκινο κρέας και επεξεργασμένα τρόφιμα φαίνεται να οδηγεί σε αύξηση του κινδύνου εμφάνισης τους. Από την άλλη μία διατροφή πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα, φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά από φρούτα και λαχανικά, φαίνεται να σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο για εμφάνιση των ΙΦΝΕ. 

Διατροφικές ανάγκες ατόμων με ΙΦΝΕ

Οι διατροφικές ανάγκες των ατόμων με ΙΦΝΕ διαφέρουν από τα υγιή άτομα. Συγκεκριμένα, λόγω της νόσου του εντέρου τα άτομα που πάσχουν από ΙΦΝΕ έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά, όπως βιταμίνες, μέταλλα κ.α. Επομένως, πρέπει να υπάρχει ποικιλία τροφίμων στη διατροφή, με κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος έλλειψης. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι χρήσιμη και η λήψη ενός πολυβιταμινούχου συμπληρώματος. 

Επιπλέον, τα άτομα να ΙΦΝΕ μπορεί να βρίσκονται σε δύο διαφορετικές φάσεις ανάλογα με την ενεργότητα της νόσου. Οι φάσεις αυτές είναι η έξαρση της νόσου και η ύφεση. Σε αυτές τις δύο φάσεις οι διατροφικές ανάγκες διαφοροποιούνται. 

-Έξαρση

Κατά περιόδους έξαρσης της νόσου οι ανάγκες των ατόμων σε κάποια θρεπτικά συστατικά αυξάνονται. Συγκεκριμένα, φαίνεται αυξημένη ανάγκη για πρωτεΐνη σε σχέση με τη φάση ύφεσης, καθώς η φλεγμονή η οποία παρατηρείται αυξάνει τον κίνδυνο για απώλεια μυϊκής μάζας. Εκτός από την πρωτεΐνη, αυξημένες ανάγκες του οργανισμού παρατηρούνται και σε μικροθρεπτικά συστατικά, δεδομένου και ότι μεγάλος μέρος αυτών δεν μπορεί να απορροφηθεί από το έντερο. Αν αυτές οι ανάγκες δεν μπορούν να καλυφθούν από τη διατροφή τότε η συμπληρωματική κάλυψη τους κρίνεται αναγκαία

“Τα άτομα με ΙΦΝΕ έχουν αυξημένες ανάγκες σε πρωτεΐνη σε περιόδους έξαρσης”

Επιπλέον, κατά την περίοδο έξαρσης, επειδή τα συμπτώματα του εντέρου είναι αρκετά σοβαρά, με κυριότερη τη διάρροια, η διατροφή πρέπει να είναι τέτοια ώστε να μην επιδεινώνει τα συμπτώματα. Έτσι η διατροφή πρέπει να είναι χαμηλή σε φυτικές ίνες, χωρίς πολλά φρούτα και λαχανικά και με απλούς υδατάνθρακες. Μια τέτοια διατροφή δεν θα οδηγήσει σε επιδείνωση των συμπτωμάτων σε περιόδους έξαρσης. 

Εκτός από τα προαναφερθέντα, κάτι ακόμα που πρέπει να αξιολογηθεί κατά την περίοδο έξαρσης είναι τα επίπεδα ασβεστίου και βιταμίνης D, τα οποία είναι πολύ πιθανόν να είναι χαμηλά. Επομένως, υπάρχει η πιθανότητα να είναι χρήσιμη η συμπληρωματική χορήγηση ασβεστίου και βιταμίνης D κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. 

-Ύφεση

Κατά τις περιόδους της ύφεσης οι διατροφικές ανάγκες των ατόμων με ΙΦΝΕ δεν διαφοροποιούνται σε μεγάλο βαθμό από αυτές του υγιούς πληθυσμού. Το πιο σημαντικό κατά τη διάρκεια της ύφεσης είναι να αναγνωρίσει ο ασθενής με την βοήθεια και ενός ημερολογίου καταγραφής τροφίμων και συμπτωμάτων, ποια είναι τα τρόφιμα που μπορεί να τον ενοχλούν και να δυσχεραίνουν τη λειτουργία του εντέρου. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής:

• Σπόροι και ξηροί καρποί  
• Φαγητά πλούσια σε λίπος, όπως τηγανητά, γλυκά 
• Γαλακτοκομικά προϊόντα, λόγω της λακτόζης
• Ροφήματα με βάση τον καφέ
• Πικάντικα τρόφιμα
• Όσπρια
• Ορισμένα λαχανικά, όπως μπρόκολο, κουνουπίδι, λάχανο 

Επιπλέον, κατά τη περίοδο της ύφεσης είναι σημαντική η επαρκής πρόσληψη αντιοξειδωτικών από ποικιλία φρούτων και λαχανικών, ώστε να ενισχύσουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπλέον, θετική επίδραση έχει και η κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν θρεπτικά συστατικά με αντιφλεγμονώδη δράση, όπως τα ω-3 λιπαρά οξέα και οι πολυφαινόλες, ούτως ώστε να συμβάλλουν στη διατήρηση της φλεγμονής σε φυσιολογικά επίπεδα. 

Ειδικότερα τώρα όσον αφορά τα άτομα με ελκώδη κολίτιδα φαίνεται ότι μία διατροφή μειωμένη σε μεθειονίνη και κυστεΐνη, πιθανότατα να είναι ευεργετική, καθώς σχετίζεται με μικρότερη καταστροφή του εντέρου. Τα τρόφιμα τα οποία είναι πλούσια σε μεθειονίνη και κυστεΐνη και καλό είναι η κατανάλωση τους να περιοριστεί είναι τα εξής: 

• Αυγά
• Μπακαλιάρος/μουρούνα
• Κοτόπουλο
• Μοσχάρι
• Αρνί
• Χοιρινό
• Σολομός
• Τόνος
• Γάλα
• Ρύζι
• Κινόα
• Φασόλια σόγιας
• Αλεύρι σόγιας
• Τόφου
• Τυρί cottage
• Φάβα
• Φακές
• Αμύγδαλα
• Κουκιά

Συμπερασματικά

Τα ΙΦΝΕ είναι νοσήματα στα οποία η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο συμπληρωματικά με τη φαρμακευτική αγωγή για την έκβαση της νόσου. Κατά περιόδους ύφεσης η μεγαλύτερη βάση πρέπει να δίνεται στη θρέψη αλλά και στην επαρκή πρόσληψη αντιοξειδωτικών. Όταν υπάρχει περίοδος έξαρσης, τότε προτεραιότητα είναι ο περιορισμός των γαστρεντερικών συμπτωμάτων και η κάλυψη των πρωτεϊνικών αναγκών. Συμβουλευτείτε έναν διαιτολόγο-διατροφολόγο για να σχεδιάσετε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής.