Ορθορεξία; Όταν το «υγιεινό» γίνεται εμμονή

Η ορθορεξία αποτελεί μία άτυπη διατροφική διαταραχή, όπου ένα άτομο αποφεύγει πλήρως τροφές που θεωρεί ότι είναι ανθυγιεινές και προσπαθεί να τρώει όσο πιο “καθαρές” τροφές γίνεται, με κίνητρο συνήθως την ευεξία ή τη διατήρηση της υγείας, παρά την απουσία παθολογικών καταστάσεων. Συχνά η συγκεκριμένη διαταραχή μπορεί να περάσει απαρατήρητη, καθώς με μία πρώτη ματιά το άτομο ακολουθεί μία φαινομενικά υγιεινή διατροφή, γεγονός θετικό για τη συνολική υγεία του οργανισμού. Όμως η συγκεκριμένη διαταραχή κρύβει αρκετές δυσλειτουργικές συμπεριφορές.

Τι είναι η ορθορεξία;

Η ορθορεξία (orthorexia nervosa), όρος που πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον Αμερικανό γιατρό Steven Bratman το 1997 και προέρχεται από τις λέξεις ορθό και όρεξη, περιγράφει την παθολογική εμμονή με την υγιεινή διατροφή. Σε αντίθεση με άλλες διατροφικές διαταραχές, η ορθορεξία δεν επικεντρώνεται απαραίτητα στην ποσότητα του φαγητού ή στον έλεγχο βάρους, αλλά στην ποιότητα και “καθαρότητα” των τροφών.

Το άτομο με ορθορεξία αποφεύγει συστηματικά τροφές που θεωρεί ανθυγιεινές, όπως τροφές με ζάχαρη, λιπαρά, συντηρητικά, πρόσθετα, αλάτι, γλουτένη ή και ολόκληρες ομάδες τροφίμων, όπως είναι τα αμυλούχα τρόφιμα. Σταδιακά, αυτή η επιλεκτικότητα μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, άγχος και ενοχές.

Πως εμφανίζεται η ορθορεξία;

Δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο ποιοι ακριβώς παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση της ορθορεξίας. Ωστόσο, η συγκεκριμένη άτυπη διατροφικη διαταραχή έχει κάποια κοινά με τη ψυχαναγκαστική–καταναγκαστική διαταραχή (OCD), γεγονός που καθιστά τα άτομα που πάσχουν από OCD πιο επιρρεπή στο να εμφανίσουν ορθορεξία. Παράλληλα, η συνεχής προβολή μιας “καθαρής” διατροφής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ενασχόληση με το γυμναστήριο και το σώμα και το άγχος σχετικά με την υγεία, είναι παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση της ορθορεξίας. 

Ποια είναι τα σημάδια της ορθορεξίας;

Μερικά χαρακτηριστικά που μπορεί να υποδηλώνουν την ύπαρξη ορθορεξίας είναι:

• Υπερβολική ενασχόληση με την προέλευση, την καθαρότητα ή τη σύσταση των τροφίμων
• Αυστηρή υιοθέτηση περιοριστικών διατροφικών πρακτικών
• Άγχος ή ενοχή όταν κάποιος παρεκκλίνει από το “υγιεινό” πλάνο διατροφής του, το οποίο μπορεί να σχετίζεται και με άγχος για την εμφάνιση ασθενειών
• Αποφυγή φαγητού εκτός σπιτιού ή εκδηλώσεων που το άτομο δεν ελέγχει το μενού
• Η αυτοεκτίμηση και η θετική εικόνα σώματος βασίζονται στην επιτυχία διατήρησης των διατροφικών κανόνων
• Σταδιακή απομάκρυνση από βασικές ομάδες τροφίμων, οδηγώντας ενδεχομένως σε διατροφικές ελλείψεις και υποθρεψία

Οι πιθανές επιπτώσεις της στην υγεία

Αν και τα άτομα με ορθορεξία θέτουν όλους αυτούς τους κανόνες με γνώμονα την ευεξία και την υγεία, η ορθορεξία μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις, όχι μόνο ψυχολογικές, αλλά και σωματικές. Ο περιορισμός ποικιλίας στη διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε:

• Έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών (π.χ. σίδηρος, ασβέστιο, βιταμίνες)
• Διαταραχές του εντέρου ή του μεταβολισμού
• Καταναγκαστικές σκέψεις και άγχος που επηρεάζουν την καθημερινότητα
• Κοινωνικός αποκλεισμός του ατόμου
• Νευρική ανορεξία (αν οι διατροφικοί κανόνες γίνονται όλο και πιο έντονοι και τεθεί και ως στόχος η απώλειά βάρους ή λίπους)

Πως αντιμετωπίζεται η ορθορεξία;

Η θεραπεία της ορθορεξίας δεν ακολουθεί κάποια συγκεκριμένη και επίσημα καθορισμένη μέθοδο, καθώς η διαταραχή αυτή δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί πλήρως, δεδομένου ότι θεωρείται άτυπη. Ωστόσο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι απαιτείται μια διεπιστημονική προσέγγιση, που περιλαμβάνει τη συνεργασία διαιτολόγου, ψυχολόγου και γιατρού Ο βασικός στόχος είναι η αποκατάσταση της θρέψης μέσω μιας ισορροπημένης διατροφής, ειδικά σε περιπτώσεις όπου παρατηρείται σημαντική απώλεια βάρους, οπότε μπορεί να χρειαστεί ακόμη και νοσηλεία, σε σπάνιες βέβαια περιπτώσεις. 

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει φανεί αποτελεσματική, συχνά σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή, όπως αντικαταθλιπτικά ή αντιψυχωσικά φάρμακα, που βοηθούν στην αντιμετώπιση των εμμονικών σκέψεων γύρω από το φαγητό. Η ψυχοθεραπεία εστιάζει όχι μόνο στο τι τρώει το άτομο, αλλά και στον τρόπο που σκέφτεται γύρω από το φαγητό και τι τον κινητοποιεί να κάνει αυτές τις επιλογές.

Παράλληλα, ο ρόλος του διαιτολόγου είναι ιδιαίτερα χρήσιμος, καθώς μπορεί να εκπαιδεύσει το άτομο γύρω από τις ομάδες τροφίμων, τις απαραίτητες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, καθώς και τι σημαίνει ότι κάτι μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στον οργανισμό. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται η επίγνωση του ατόμου γύρω από τη διατροφή και εφόσον γίνουν τα απαραίτητα βήματα με την ψυχοθεραπεία, το άτομο θα νιώθει αυτοπεποίθηση στο να αρχίζει να αλλάζει τις διατροφικές του συνήθειες. 

Συμπερασματικά

Η ορθορεξία μπορεί να ξεκινήσει ως μία συμπεριφορά φροντίδας του εαυτού με γνώμονα την υγεία, αλλά τελικά να καταλήξει σε κάτι εξαιρετικά περιοριστικό οδηγώντας σε ψυχολογικά και σωματικά προβλήματα. Αν υποψιάζεστε ότι εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο πάσχει από ορθορεξία επικοινωνήστε με έναν διαιτολόγο-διατροφολόγο για να της απαραίτητη καθοδήγηση και υποστήριξη.